Czym jest integracja sensoryczna?

„[...] integracja sensoryczna to proces dzięki któremu mózg otrzymując informacje ze wszystkich zmysłów, segregując, rozpoznając, interpretując i integrując je ze sobą i wcześniejszymi doświadczeniami, odpowiada adekwatną reakcją.” (cyt. za A. Jean Ayers — twórcą teorii integracji sensorycznej).

Podczas terapii SI dziecko nie uczy się konkretnych umiejętności, lecz poprawiając integrację sensoryczną wzmacnia procesy nerwowe leżące u ich podstaw. W ten sposób umiejętności te pojawiają się w sposób naturalny, jako efekt poprawy funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego. Mówiąc w skrócie, integracja sensoryczna pozwala segregować, porządkować i składać razem pojedyncze bodźce w pełne funkcje mózgu. Gdy funkcje te są prawidłowe, ruchy ciała łatwo dostosowują się do otoczenia, umysł łatwo przyswaja informacje, a „dobre” zachowanie pojawia się w sposób naturalny. Integracja sensoryczna wpływa także na rozwój dziecka, zdolność do nauki oraz samoocenę.

Większość ludzi słyszała o pięciu zmysłach:

  • dotyku
  • węchu
  • smaku
  • słuchu
  • wzroku.

Jednak wiele osób nie zdaje sobie sprawy z istnienia trzech układów sensorycznych:

  • dotykowego,
  • przedsionkowego,
  • prioproceptywnego.

Nie tylko powinny one funkcjonować prawidłowo, ale także ze sobą współpracować. W przeciwnym razie dziecko doświadcza kłopotów dotyczących kontaktów z otoczeniem, a także rozpoznawania sygnałów wysyłanych przez własny organizm.

Oto kilka przykładów zachowań, które mogą się pojawić u dziecka doświadczającego problemów z przetwarzaniem bodźców sensorycznych:

trudności z rejestrowaniem:
dziecko może zbyt słabo reagować na ruch lub dotyk, wydawać się ospałe, z opóźnieniem odpowiadać na docierające do niego sygnały. Z drugiej strony może także reagować na te czynniki w sposób zbyt gwałtowny.
trudności z modulacją:
dziecko może źle znosić zmiany w codziennych czynnościach, łatwo się rozpraszać, być nadmiernie aktywne, mieć problemy z przechodzeniem od jednej czynności do drugiej lub wydawać się nieobecne, wycofane z życia i zamknięte we własnym świecie.
trudności z odpowiedzią lub „integracją”:
dziecko może mieć problemy z motoryką, reagować w sposób niezdarny, mieć słabą świadomość własnego ciała i kłopoty z koordynacją obu stron ciała.

Do powyższych trzech terminów można dołączyć jeszcze:

  • wzbranianie się dziecka przed konkretnymi zachowaniami lub dotykiem
  • dużą niestabilność emocjonalną
  • nietypowe nawyki żywieniowe lub dużą wybredność podczas posiłków.

Zrozumienie roli i wagi przetwarzania bodźców zmysłowych może być niezwykle ważne i zaowocować nowym spojrzeniem na zachowanie dzieci.

Oto dwa przykłady, które pokazują jak dane dziecko definiuje rzeczywistość i buduje swój własny sposób patrzenia na świat.

Przykład I

Szóstoklasista Michał stoi w kolejce do bufetu po lekcji WF-u, gdy nagle inny uczeń przypadkowo ociera się o jego ramię( rejestracja bodźca) . Teraz Michał musi się domyśleć, z której części jego ciała pochodził odebrany sygnał (lokalizacja), potem zdecydować czym on był – przypadkowym otarciem, lekkim klepnięciem, uderzeniem, czy dźgnięciem (interpretacja). Chłopiec decyduje, że było to przypadkowe otarcie i ogląda się przez ramię (organizacja odpowiedzi). Następnie dalej czeka w kolejce (realizacja odpowiedzi).

Przykład II

Szóstoklasista Michał stoi w kolejce do bufetu po lekcji WF-u, gdy nagle inny uczeń przypadkowo ociera się o jego ramię( rejestracja bodźca) . Teraz Michał musi się domyśleć, z której części jego ciała pochodził odebrany sygnał (lokalizacja), potem zdecydować czym on był - przypadkowym otarciem, lekkim klepnięciem, uderzeniem, czy dźgnięciem (interpretacja). Chłopiec decyduje, że było to silne uderzenie w sam środek pleców. Błyskawicznie się odwraca z zaciśniętymi pięściami (organizacja odpowiedzi), po czym głośno i gwałtownie wygraża chłopcu, który w jego mniemaniu go uderzył, a następnie mu oddaje (realizacja odpowiedzi).

Obaj chłopcy znaleźli się w tej same sytuacji, ale jak różne były ich sposoby zachowania ?

Problem ten dotyka nas wszystkich — z pewnością każdy z nas zna choć jedno dziecko, ucznia, krewnego, współpracownika lub przyjaciela, który ma autyzm, ADHD, trudności w nauce czy porażenie mózgowe. Uważamy, że element sensoryczny często bywa lekceważony podczas diagnozy i terapii zaburzeń rozwojowych. Najwyższa pora, aby to zmienić i spojrzeć na trudności dotykające dzieci przez pryzmat integracji sensorycznej.

Terapeuci Integracji Sensorycznej
Zofia Czapska
Elżbieta Ekert
Wioletta Przybysz

Bibliografia:

Polly Godwin Emmons, Liz McKendry Anderson
„Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej. Zaburzenia rozwojowo- sensoryczne oraz edukacyjne występujące w ramach autyzmu, ADHD, trudności szkolnych oraz zaburzeń dwubiegunowych.”


Poprzednia strona: Terapia SI
Następna strona: Diagnoza i terapia neurologopedyczna